“মাছে-ভাতে অসমীয়া।” এই কথাষাৰেই কয় অসমীয়া জীৱনত মাছৰ স্থান কিমান গুৰুত্বপূৰ্ণ। মাছ এক উৎকৃষ্ট পুষ্টিকৰ খাদ্য। মাছৰ পৰা শৰীৰ গঠনকাৰী প্ৰ’টিন, প্ৰয়োজনীয় এমিন’ এচিড, ভিটামিন (খাদ্যপ্ৰাণ), কেলচিয়াম, ফছফৰাছ আৰু হৃদযন্ত্ৰৰ বাবে উপকাৰী অমেগা-৩ চৰ্বি পোৱা যায়।
অসমৰ গাঁৱে-ভূঞে প্ৰায় প্ৰতিটো ঘৰৰ লগতে একোটা পুখুৰী থাকে। কিন্তু বহু পুখুৰীত মাছ খেতি পৰম্পৰাগত পদ্ধতিত হয়, যাৰ ফলত উৎপাদন অতি কম হয়। বৈজ্ঞানিক পদ্ধতিৰে মিশ্ৰিত মীন পালন কৰিলে একেটা পুখুৰীৰ পৰাই বহু গুণ বেছি মাছ উৎপাদন কৰিব পাৰি। দৰিদ্ৰ পৰিয়ালৰ বাবে মাছ খেতি পুষ্টি যোগোৱা আৰু আৰ্থিক অৱস্থা টনকিয়াল কৰাৰ এক সহজ উপায়।
মিশ্ৰিত মীন পালন কি?
মিশ্ৰিত মীন পালন (Composite Fish Culture) হ’ল এনে এক পদ্ধতি য’ত বেলেগ বেলেগ খাদ্যাভ্যাসৰ আৰু পানীৰ বেলেগ বেলেগ স্তৰত থকা কেইবাবিধো কাৰ্প জাতীয় মাছ একেলগে একেটা পুখুৰীত পালন কৰা হয়।
এই মাছবোৰে ইটোৱে সিটোৰ লগত খাদ্যৰ বাবে প্ৰতিযোগিতা নকৰে, কাৰণ প্ৰত্যেকবিধে পুখুৰীৰ বেলেগ বেলেগ স্তৰৰ বেলেগ বেলেগ খাদ্য খায়। ফলত পুখুৰীৰ সকলো প্ৰাকৃতিক খাদ্য আৰু সকলো স্তৰ সম্পূৰ্ণৰূপে ব্যৱহাৰ হয়, আৰু উৎপাদন বৃদ্ধি পায়।
| মাছ | পানীৰ স্তৰ | মূল খাদ্য |
|---|---|---|
| বাহু (কাটলা) | ওপৰৰ স্তৰ | জু-প্লেংকটন (প্ৰাণী-প্লৱক) |
| চিলভাৰ কাৰ্প | ওপৰৰ স্তৰ | ফাইট’-প্লেংকটন (উদ্ভিদ-প্লৱক) |
| ৰৌ | মাজৰ স্তৰ | জলজ উদ্ভিদ, প্লেংকটন |
| গ্ৰাছ কাৰ্প | মাজৰ আৰু ওপৰৰ স্তৰ | ঘাঁহ, জলজ উদ্ভিদ, পাত |
| মিৰিকা | তলিৰ স্তৰ | তলিৰ পচা জৈৱিক পদাৰ্থ |
| কমন কাৰ্প | তলিৰ স্তৰ | তলিৰ পোক-পৰুৱা, জৈৱিক পদাৰ্থ |
বাহু, ৰৌ আৰু মিৰিকা থলুৱা ভাৰতীয় মুখ্য কাৰ্প। চিলভাৰ কাৰ্প, গ্ৰাছ কাৰ্প আৰু কমন কাৰ্প বিদেশী কাৰ্প হ’লেও ভাৰতত পালনৰ বাবে অনুমোদিত।
অসমৰ জোখ-মাখ
এই প্ৰবন্ধত দুয়োটা জোখ দিয়া হৈছে:
- ১ বিঘা (অসম) = ৫ কঠা ≈ ১,৩৩৮ বৰ্গমিটাৰ
- ১ হেক্টৰ ≈ ৭.৫ বিঘা ≈ ১০,০০০ বৰ্গমিটাৰ
পুখুৰীৰ আকাৰ আৰু গভীৰতা
| বিষয় | উপযুক্ত জোখ |
|---|---|
| আকৃতি | আয়তাকাৰ (পৰিচালনা আৰু মাছ ধৰা সহজ) |
| আয়তন | ০.১ হেক্টৰৰ (প্ৰায় ৪ কঠা) কম নহয়, আৰু ২ হেক্টৰৰ (প্ৰায় ১৫ বিঘা) বেছি নহয় |
| পানীৰ গভীৰতা | ১.৫-৩.০ মিটাৰ (প্ৰায় ৫-১০ ফুট) |
সৰু পুখুৰীতো মাছ খেতি কৰিব পাৰি, কিন্তু ইয়াত পানীৰ উষ্ণতা আৰু অম্লজানৰ পৰিমাণ সোনকালে সলনি হয়, গতিকে অধিক যত্নৰ প্ৰয়োজন।
পুখুৰী প্ৰস্তুতি
- পুৰণি পুখুৰী: তলিৰ ডাঠ পচা বোকা আঁতৰাই দিয়ক। এই বোকাত বিষাক্ত গেছ আৰু ৰোগৰ বীজাণু জমা হৈ থাকে।
- নতুন পুখুৰী: তলি হাল বাই বা কোৰ মাৰি কোমল কৰক।
- তৰাং পুখুৰী: খান্দি উপযুক্ত গভীৰতা কৰক।
- ডাঙৰ মুকলি জলাশয়: তৰাং অংশত বান্ধ দি সৰু সৰু খণ্ডত ভাগ কৰি পুখুৰী কৰিব পাৰি।
- পাৰ মেৰামতি: পাৰ টনকিয়াল কৰক, আৰু পানী সোমোৱা আৰু ওলোৱা মুখত জাল দিয়ক, যাতে বাহিৰৰ মাছ সোমাব নোৱাৰে আৰু পুখুৰীৰ মাছ ওলাই যাব নোৱাৰে।
পুখুৰী পৰিচালনাৰ তিনিটা স্তৰ
লাভজনক মাছ খেতিৰ মূল কথা হ’ল বৈজ্ঞানিক পদ্ধতিৰে পুখুৰী পৰিচালনা। ইয়াক তিনিটা স্তৰত ভাগ কৰিব পাৰি:
- পোনা মেলাৰ আগৰ ব্যৱস্থাপনা
- পোনা মেলাৰ সময়ৰ ব্যৱস্থাপনা
- পোনা মেলাৰ পিছৰ ব্যৱস্থাপনা
ক. পোনা মেলাৰ আগৰ ব্যৱস্থাপনা
১. জলজ বন-বাত নিবাৰণ
পুখুৰীত অত্যধিক জলজ উদ্ভিদ (যেনে মেটেকা, পুনি, কলমৌ) থাকিলে ই পুখুৰীৰ পুষ্টি শুহি লয়, সূৰ্যৰ পোহৰ ৰোধ কৰে, আৰু মাছ ধৰাত অসুবিধা হয়। ইয়াক তিনিটা পদ্ধতিৰে নিবাৰণ কৰিব পাৰি:
| পদ্ধতি | বিৱৰণ |
|---|---|
| হাতেৰে বা যান্ত্ৰিক | হাতেৰে বা জালেৰে টানি উঘালি পেলোৱা; সৰু পুখুৰীৰ বাবে উত্তম |
| জৈৱিক | গ্ৰাছ কাৰ্প মাছে জলজ উদ্ভিদ খায়; সহজ, সস্তীয়া আৰু নিৰাপদ |
| ৰাসায়নিক | বনাশক ঔষধ; কেৱল মীন বিষয়াৰ পৰামৰ্শ অনুসৰি, কাৰণ ভুল ব্যৱহাৰে মাছ আৰু পৰিৱেশৰ ক্ষতি কৰে |
উঘালি অনা জলজ উদ্ভিদ কম্প’ষ্ট বা গৰু-গাহৰিৰ খাদ্য হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰি।
২. অবাঞ্ছিত মাছ আৰু পোক-পৰুৱা নিবাৰণ
কাৰ্প পালনৰ পুখুৰীত ৰাক্ষস মাছ (যেনে শাল, শল, গৰৈ, বৰালি, কাৱৈ) আৰু অবাঞ্ছিত সৰু মাছ থাকিব নালাগে। ৰাক্ষস মাছে পোনা খাই পেলায়, আৰু অবাঞ্ছিত মাছে কাৰ্পৰ খাদ্য খাই পেলায়।
- আটাইতকৈ ভাল উপায়: সম্ভৱ হ’লে পুখুৰীৰ পানী সম্পূৰ্ণৰূপে সিঁচি তলিখন ৰ’দত ভালদৰে শুকুৱাই লওক।
- পানী সিঁচিব নোৱাৰিলে: মহুৱাৰ খৈল প্ৰয়োগ কৰিব পাৰি। সাধাৰণতে প্ৰতি হেক্টৰ-মিটাৰ পানীৰ বাবে প্ৰায় ২,৫০০ কেজি (অৰ্থাৎ এক মিটাৰ গভীৰতাৰ এক বিঘা পানীৰ বাবে প্ৰায় ৩৩৪ কেজি) ব্যৱহাৰ কৰা হয়। পুখুৰী বেছি দ হ’লে সেই অনুপাতে বেছি লাগিব।
- মহুৱাৰ খৈলৰ বিষক্ৰিয়া প্ৰায় ২-৩ সপ্তাহ পানীত থাকে। পিছলৈ ই পচি জৈৱিক সাৰ হিচাপে কাম কৰে।
সাৱধানতা: অবাঞ্ছিত মাছ নিবাৰণৰ বাবে কেতিয়াও কীটনাশক বা বিষাক্ত ৰাসায়নিক পানীত নিদিব। ই পানী, মাছ আৰু মানুহৰ বাবে অতি ক্ষতিকাৰক।
৩. চূণ প্ৰয়োগ
চূণে পুখুৰীৰ মাটি আৰু পানীৰ অম্লতা (pH) নিয়ন্ত্ৰণ কৰে, সাৰৰ কাৰ্যকাৰিতা বঢ়ায়, আৰু কিছুমান ৰোগৰ বীজাণু নষ্ট কৰে। অসমৰ বহু ঠাইৰ মাটি অম্লীয়, গতিকে চূণ প্ৰয়োগ অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ।
- পানী সিঁচিব পাৰিলে পুখুৰীৰ শুকান তলিত চূণ ছটিয়ালে বেছি সুফল পোৱা যায়। নোৱাৰিলে পানীতে গুলি ছটিয়াই দিব লাগে।
- মাটি আৰু পানীৰ pH পৰীক্ষা কৰি তলৰ হাৰত চূণ দিয়ক:
| মাটি আৰু পানীৰ pH | চূণৰ পৰিমাণ (কেজি/বিঘা/বছৰ) | (কেজি/হেক্টৰ/বছৰ) |
|---|---|---|
| ৪.০-৫.০ | প্ৰায় ২৭০ | প্ৰায় ২,০০০ |
| ৫.০-৬.৫ | প্ৰায় ১৪০ | প্ৰায় ১,০০০ |
| ৬.৬-৭.৫ | প্ৰায় ৭০ | প্ৰায় ৫০০ |
| ৭.৬-৮.৫ | প্ৰায় ২৫ | প্ৰায় ২০০ |
| ৮.৬-৯.৫ | প্ৰয়োজন নাই | প্ৰয়োজন নাই |
মাটি আৰু পানী পৰীক্ষাৰ বাবে জিলা মীন কাৰ্যালয় বা কৃষি বিজ্ঞান কেন্দ্ৰৰ সৈতে যোগাযোগ কৰক।
৪. সাৰ প্ৰয়োগ
সাৰে পুখুৰীত প্লেংকটন বা প্লৱক নামৰ সৰু সৰু প্ৰাকৃতিক খাদ্য উৎপাদন কৰে, যিবোৰ মাছৰ মূল খাদ্য। দুই প্ৰকাৰৰ সাৰ প্ৰয়োগ কৰা হয়:
(ক) জৈৱিক সাৰ:
- চূণ প্ৰয়োগৰ প্ৰায় ৩ দিনৰ পিছত জৈৱিক সাৰ দিয়া হয়।
- সাধাৰণতে গোবৰ সাৰ প্ৰতি বিঘাত বছৰি প্ৰায় ৬৭০ কেজি (প্ৰতি হেক্টৰত প্ৰায় ৫ টন) ব্যৱহাৰ কৰা হয়। পুখুৰীৰ উৰ্বৰতা অনুসৰি এই পৰিমাণ কম-বেছি হ’ব পাৰে।
- মহুৱাৰ খৈল ব্যৱহাৰ কৰিলে সেয়াও জৈৱিক সাৰ হিচাপে কাম কৰে, গতিকে গোবৰৰ পৰিমাণ কমাব পাৰি।
(খ) অজৈৱিক (ৰাসায়নিক) সাৰ:
- জৈৱিক সাৰ প্ৰয়োগৰ প্ৰায় ১৫ দিনৰ পিছত ইউৰিয়া, একক চুপাৰ ফছফেট (SSP) আৰু মিউৰেট অৱ পটাছ (MOP) প্ৰয়োগ কৰা হয়।
- এইবোৰৰ মাত্ৰা পুখুৰীৰ মাটি আৰু পানীৰ পৰীক্ষাৰ ভিত্তিত জিলা মীন বিষয়া বা KVK ৰ পৰামৰ্শ অনুসৰি নিৰ্ধাৰণ কৰক। অত্যধিক ৰাসায়নিক সাৰ দিলে পানী সেউজীয়া হৈ অম্লজানৰ অভাৱ হ’ব পাৰে।
কিস্তিত প্ৰয়োগ: চূণ, জৈৱিক আৰু অজৈৱিক সাৰৰ বছৰৰ মুঠ পৰিমাণৰ ১/৩ অংশ পোনা মেলাৰ আগতে দিয়ক, আৰু বাকী অংশ ১১টা সমান মাহেকীয়া কিস্তিত ভগাই প্ৰয়োগ কৰক।
৫. পোনা মেলাৰ আগতে পানী পৰীক্ষা
মহুৱাৰ খৈলৰ বিষক্ৰিয়া শেষ হ’ল নে নাই, পোনা মেলাৰ আগতে নিশ্চিত হওক। এটা সৰু জাল বা চাংগত কেইটামান পোনা পুখুৰীৰ পানীত ২৪ ঘণ্টা ৰাখি চাওক। পোনাবোৰ সুস্থ থাকিলেহে গোটেই পুখুৰীত পোনা মেলক।
খ. পোনা মেলাৰ সময়ৰ ব্যৱস্থাপনা
সময় আৰু পোনাৰ আকাৰ
- উপযুক্ত সময়: এপ্ৰিলৰ পৰা জুলাই মাহ।
- পোনাৰ আকাৰ: ১০-১৫ ছেণ্টিমিটাৰ দীঘল আঙুলি আকাৰৰ পোনা (ফিংগাৰলিং)। সৰু পোনাৰ মৃত্যুৰ হাৰ বেছি।
- মজুত হাৰ: প্ৰতি বিঘাত প্ৰায় ৬৭০টা (প্ৰতি হেক্টৰত প্ৰায় ৫,০০০টা) ফিংগাৰলিং।
পোনা মেলাৰ নিয়ম
- পোনা ৰাতিপুৱা বা আবেলি ঠাণ্ডা সময়ত মেলক, দুপৰীয়াৰ টান ৰ’দত নহয়।
- পোনা থকা পলিথিনৰ বেগটো পুখুৰীৰ পানীত ১৫-২০ মিনিট ওপঙাই ৰাখক, যাতে বেগৰ আৰু পুখুৰীৰ পানীৰ উষ্ণতা সমান হয় (acclimatisation)।
- তাৰ পিছত বেগৰ মুখ খুলি অলপ অলপকৈ পুখুৰীৰ পানী বেগত সুমুৱাই দিয়ক, আৰু পোনাবোৰক নিজে নিজে ওলাই যাবলৈ দিয়ক।
- নিৰ্ভৰযোগ্য চৰকাৰী বা স্বীকৃত হেচাৰীৰ পৰা সুস্থ পোনা সংগ্ৰহ কৰক।
প্ৰজাতিৰ অনুপাত
পোনাৰ উপলব্ধতা, পুখুৰীৰ গভীৰতা আৰু আয়তন, আৰু বজাৰৰ চাহিদা অনুসৰি ৩, ৪ বা ৬ বিধ প্ৰজাতিৰ পোনা একেলগে মেলিব পাৰি। প্ৰতি ১০টা পোনাৰ ভিতৰত প্ৰতিবিধ প্ৰজাতিৰ অনুপাত:
| প্ৰজাতি | ৩ প্ৰজাতি | ৪ প্ৰজাতি | ৬ প্ৰজাতি |
|---|---|---|---|
| বাহু (কাটলা) | ৪ | ৩-৪ | ১-১.৫ |
| ৰৌ | ৩ | ২-৩ | ১.৫-২.০ |
| মিৰিকা | ৩ | ১.৫-২.০ | ১.৫-২.০ |
| কমন কাৰ্প | – | ২.০-২.৫ | ২.০-২.৫ |
| চিলভাৰ কাৰ্প | – | – | ২.০-৩.০ |
| গ্ৰাছ কাৰ্প | – | – | ০.৫-১.৫ |
উদাহৰণ: এক বিঘাৰ পুখুৰীত ৩ প্ৰজাতিৰ ৬৭০টা পোনা মেলিলে প্ৰায় ২৬৮টা বাহু, ২০১টা ৰৌ আৰু ২০১টা মিৰিকা মেলিব লাগিব।
টোকা:
- বাহু আৰু চিলভাৰ কাৰ্প দুয়োবিধে ওপৰৰ স্তৰত থাকে, গতিকে ৬ প্ৰজাতিৰ পদ্ধতিত বাহুৰ সংখ্যা কমোৱা হয়।
- গ্ৰাছ কাৰ্প মেলিলে ইয়াৰ বাবে নিয়মিত ঘাঁহ জাতীয় খাদ্যৰ যোগান ধৰিব পৰা ব্যৱস্থা থাকিব লাগে।
গ. পোনা মেলাৰ পিছৰ ব্যৱস্থাপনা
১. পৰিপূৰক খাদ্য
কেৱল প্ৰাকৃতিক খাদ্যৰে আশানুৰূপ উৎপাদন নহয়। সেয়েহে পোনা মেলাৰ দ্বিতীয় দিনৰ পৰাই নিয়মিত পৰিপূৰক খাদ্য দিব লাগে।
- সাধাৰণ খাদ্য: চাউলৰ কুঁহিয়াৰ (মল) আৰু সৰিয়হৰ খৈল ১:১ অনুপাতত মিহলাই দিয়ক। বজাৰত মাছৰ বাবে তৈয়াৰী ভাসমান খাদ্যও পোৱা যায়।
- পৰিমাণ: পুখুৰীত থকা মাছৰ মুঠ ওজনৰ ২-৩% দৈনিক।
- সময়: প্ৰতিদিনে একে সময়তে, ৰাতিপুৱা বা আবেলি।
- পদ্ধতি: খৈল আগৰ ৰাতি পানীত তিয়াই ৰাখি, কুঁহিয়াৰৰ সৈতে মিহলাই গোলা কৰি, পুখুৰীৰ কেইটামান নিৰ্দিষ্ট ঠাইত খাদ্যৰ ট্ৰে বা থলি বান্ধি দিলে খাদ্য নষ্ট কম হয়।
- ওজন অনুসৰি খাদ্য বঢ়াওক: মাহত এবাৰ কেইটামান মাছ ধৰি গড় ওজন জোখক, আৰু সেই অনুসৰি খাদ্যৰ পৰিমাণ সলনি কৰক।
- গ্ৰাছ কাৰ্পৰ বাবে: হাইড্ৰিলা, এজ’লা, নেপিয়াৰ, পাৰা ঘাঁহ, কবিৰ পাত, কলপাত আদি নিয়মিত দিয়ক। এজ’লা ঘৰতে সৰু খাৱৈত উৎপাদন কৰিব পাৰি।
২. পানীৰ গুণাগুণ
| মাপকাঠি | উপযুক্ত পৰিসৰ |
|---|---|
| pH | ৭.০-৮.৫ |
| দ্ৰৱীভূত অম্লজান | ৫ মিলিগ্ৰাম/লিটাৰৰ বেছি |
| পানীৰ উষ্ণতা | ২৫-৩২° ছেলছিয়াছ |
| পানীৰ স্বচ্ছতা | ৩০-৪০ ছেণ্টিমিটাৰ (হাতখন পানীত ডুবালে কলাফুৰি পৰ্যন্ত দেখা পোৱা) |
পানীৰ ৰঙেই বহু কথা কয়:
- পাতল সেউজীয়া বা মুগা-সেউজীয়া: প্ৰাকৃতিক খাদ্য ভাল আছে।
- অতি ঘন সেউজীয়া বা ওপৰত সেউজীয়া তৰপ: সাৰ আৰু খাদ্য দিয়া বন্ধ কৰক; অম্লজানৰ অভাৱ হ’ব পাৰে।
- বোকা ৰঙৰ: খাদ্য কম; চূণ আৰু সাৰ প্ৰয়োগ প্ৰয়োজন হ’ব পাৰে।
৩. অম্লজানৰ অভাৱৰ লক্ষণ আৰু প্ৰতিকাৰ
লক্ষণ: ৰাতিপুৱা মাছবোৰ পানীৰ ওপৰলৈ উঠি মুখ মেলি উশাহ লয়। বিশেষকৈ ডাৱৰীয়া, গৰম আৰু বতাহহীন দিনত এনে হয়।
প্ৰতিকাৰ:
- লগে লগে খাদ্য আৰু সাৰ দিয়া বন্ধ কৰক।
- সম্ভৱ হ’লে নতুন পৰিষ্কাৰ পানী দিয়ক।
- বাঁহ বা জৰীৰে পানী জোকাৰি দিয়ক, পাম্পেৰে পানী ছটিয়াই দিয়ক, বা এৰেটৰ ব্যৱহাৰ কৰক।
- মৰা মাছ লগে লগে আঁতৰাওক।
৪. ৰোগ আৰু প্ৰতিকাৰ
| সমস্যা | লক্ষণ | প্ৰতিকাৰ |
|---|---|---|
| ক্ষত ৰোগ (EUS) | মাছৰ গাত ৰঙা দাগ আৰু ঘাঁ; সাধাৰণতে জাৰকালি | পুখুৰীত চূণ প্ৰয়োগ; পানী পৰিষ্কাৰ ৰখা; মীন বিষয়াৰ পৰামৰ্শ |
| উকুনি (আৰ্গুলাছ) | মাছৰ গাত সৰু ঘূৰণীয়া পৰজীৱী; মাছে পাৰত গা ঘঁহে | মীন বিষয়াৰ পৰামৰ্শ অনুসৰি চিকিৎসা |
| ফুলকাৰ ৰোগ | ফুলকা বগা বা পচা; মাছ দুৰ্বল | পানীৰ মান উন্নত কৰা; বিশেষজ্ঞৰ পৰামৰ্শ |
সাধাৰণ প্ৰতিৰোধ: অতিৰিক্ত মাছ বা অতিৰিক্ত খাদ্য নিদিব, পানী পৰিষ্কাৰ ৰাখক, আৰু মাজে মাজে জাল টানি মাছৰ স্বাস্থ্য পৰীক্ষা কৰক। ৰোগ দেখা দিলে নিজে ঔষধ প্ৰয়োগ নকৰি জিলা মীন বিষয়াৰ পৰামৰ্শ লওক।
মাছৰ উৎপাদন আৰু চপোৱা
- বৈজ্ঞানিক পদ্ধতিৰে পালন কৰিলে সাধাৰণতে ৭-৮ মাহৰ ভিতৰত গ্ৰাছ কাৰ্প আৰু চিলভাৰ কাৰ্প প্ৰায় ১ কেজি ওজনৰ হয়। আন কাৰ্পবোৰ ১ কেজি হ’বলৈ প্ৰায় ১ বছৰ লাগে।
- মাছৰ ওজন ৭৫০ গ্ৰামৰ পৰা ১ কেজি হ’লে ধৰি বিক্ৰী কৰিব পাৰি।
- আংশিক চপোৱা: ডাঙৰ মাছবোৰ মাজে মাজে ধৰি বিক্ৰী কৰিলে বাকী মাছে বাঢ়িবলৈ বেছি ঠাই আৰু খাদ্য পায়, আৰু বছৰজুৰি আয় হয়।
- উৎপাদন: মিশ্ৰিত পদ্ধতিত প্ৰতি বিঘাৰ পুখুৰীৰ পৰা বছৰত প্ৰায় ৪০০-৬০০ কেজি (প্ৰতি হেক্টৰত প্ৰায় ৩,০০০-৪,৫০০ কেজি) মাছ উৎপাদন হ’ব পাৰে।
লাভ: লাভ পোনা আৰু খাদ্যৰ দাম, মাছৰ বজাৰ দৰ আৰু ব্যৱস্থাপনাৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে। খেতি আৰম্ভ কৰাৰ আগতে নিজৰ অঞ্চলৰ বৰ্তমান দৰ অনুসৰি আয়-ব্যয়ৰ হিচাপ কৰি লওক।
একেলগে আন খেতি: সংহত মীন পালন
পুখুৰীৰ লগতে আন খেতি কৰিলে আয় বাঢ়ে আৰু খৰচ কমে:
- মাছ-হাঁহ পালন: হাঁহৰ বিষ্ঠা পুখুৰীৰ সাৰ হিচাপে কাম কৰে।
- মাছ-গাহৰি বা মাছ-কুকুৰা পালন: পুখুৰীৰ পাৰত ঘৰ সাজি বিষ্ঠা পুখুৰীত দিয়া হয়।
- পাৰত শাক-পাচলি আৰু ফলৰ খেতি: পুখুৰীৰ পানী আৰু বোকা সাৰ হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰি।
- ধান-মাছ খেতি: ধাননিত মাছ পালন।
এনে সংহত পদ্ধতিত মাছ খেতিৰ খৰচৰ এক অংশ আন খেতিৰ পৰা উঠে, আৰু পৰিয়ালৰ আয় বহুমুখী হয়।
সহায় আৰু প্ৰশিক্ষণ
- অসম চৰকাৰৰ মীন বিভাগ আৰু জিলা মীন বিষয়াৰ কাৰ্যালয়
- অসম কৃষি বিশ্ববিদ্যালয়ৰ মীন মহাবিদ্যালয়, ৰহা আৰু মীন গৱেষণা কেন্দ্ৰ, যোৰহাট
- কৃষি বিজ্ঞান কেন্দ্ৰ (KVK)
- কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰৰ প্ৰধানমন্ত্ৰী মৎস্য সম্পদা যোজনা (PMMSY) আৰু ৰাজ্যিক আঁচনিৰ অধীনত পুখুৰী নিৰ্মাণ, পোনা আৰু খাদ্যৰ বাবে সাহায্য পোৱা যায়।
সামৰণি
মিশ্ৰিত মীন পালন অসমৰ গাঁৱৰ পুখুৰীবোৰক পুষ্টি আৰু আয়ৰ উৎসলৈ ৰূপান্তৰিত কৰাৰ এক পৰীক্ষিত পদ্ধতি। পুখুৰীৰ সঠিক প্ৰস্তুতি, অবাঞ্ছিত মাছ নিবাৰণ, pH অনুসৰি চূণ প্ৰয়োগ, সময়মতে সাৰ, সঠিক অনুপাতত সুস্থ পোনা মেলা, নিয়মিত খাদ্য যোগান আৰু পানীৰ গুণাগুণৰ প্ৰতি লক্ষ্য ৰাখিলে একেটা পুখুৰীৰ পৰাই বহু গুণ বেছি মাছ উৎপাদন কৰিব পাৰি।
“মাছে-ভাতে অসমীয়া”ৰ পৰম্পৰা জীয়াই ৰাখিবলৈ আৰু অসমক মাছৰ ক্ষেত্ৰত স্বাৱলম্বী কৰি তুলিবলৈ বৈজ্ঞানিক মীন পালনৰ প্ৰসাৰ অতি প্ৰয়োজনীয়।
তথ্যসূত্ৰ
- ICAR-Central Institute of Freshwater Aquaculture (CIFA), Bhubaneswar (cifa.nic.in). Composite carp culture technology.
- Assam Agricultural University. Fisheries Research Centre, Jorhat.
- Department of Fisheries, Government of Assam (fishery.assam.gov.in).
- Department of Fisheries, Government of India. Pradhan Mantri Matsya Sampada Yojana (pmmsy.dof.gov.in).